{
  "schemaVersion": 1,
  "publicationVersion": "7.0.0",
  "modifiedDate": "2026-08-01",
  "items": [
    {
      "id": "topics",
      "path": "/research/topics/",
      "title": "تحول مضامین شعر فارسی در سده‌های سوم تا پانزدهم",
      "shortTitle": "تحول مضامین",
      "eyebrow": "پژوهش یکم",
      "description": "تحلیل تعاملی مضمون‌های محاسباتی در پیکره؛ از حکمت و حماسه تا عشق، طبیعت و تصویرپردازی حسی.",
      "answer": "ترکیب موضوعی مشاهده‌شده در پیکره در طول سده‌های منتسب تغییر می‌کند؛ اندازهٔ اثر و آزمون جایگشتی در صفحهٔ شواهد از دادهٔ مرجع ساخته می‌شوند.",
      "qualification": "مضمون‌های محاسباتی برچسب‌های تفسیری‌اند و سدهٔ منتسب شاعر تاریخ دقیق سرایش یا علت تاریخی تغییر را ثابت نمی‌کند.",
      "keywords": [
        "تحلیل مضمون شعر فارسی",
        "مدل موضوعی فارسی",
        "تاریخ ادبیات فارسی",
        "داده‌کاوی شعر"
      ],
      "anchor": "topics",
      "color": "#0f766e",
      "evidenceId": "research:topics",
      "metrics": [
        [
          "تعداد محور موضوعی",
          "۱۱"
        ],
        [
          "نمونه آموزش متوازن",
          "۱۳٬۱۶۶"
        ],
        [
          "سهم تبیین‌شده سده",
          "۳۷٫۶٪"
        ],
        [
          "آزمون جایگشتی",
          "p = ۰.۰۰۲"
        ]
      ],
      "findings": [
        "تفاوت ترکیب موضوعی سده‌ها پس از کنترل حجم شاعران همچنان معنادار است و سده حدود ۳۷٫۶٪ از تفاوت میان پروفایل‌های موضوعی شاعران را توضیح می‌دهد.",
        "قوی‌ترین روند افزایشی در میان روندهای معنادار مربوط به «تصویرهای حسی و وجودی» است (ρ = ۰.۶۴۷).",
        "قوی‌ترین روند کاهشی مربوط به «حماسه، شاهی و جنگ» است (ρ = -۰.۴۳۹).",
        "بزرگ‌ترین گسست‌های ترکیب موضوعی در گذارهای سده ۱۳ به ۱۴، سده ۴ به ۵، سده ۱۱ به ۱۲ دیده شده‌اند."
      ],
      "method": "مدل موضوعی روی ۱۳٬۱۶۶ متن آموزش دیده است. از هر شاعر حداکثر ۲۵۰ متن وارد نمونه آموزش شده و روندهای سده‌ای بر پایه میانگین برابر شاعران محاسبه شده‌اند.",
      "limitation": "موضوع‌های محاسباتی برچسب‌های تفسیری‌اند، نه مقوله‌های قطعی تاریخ ادبیات. برچسب سده نیز به دوره زندگی شاعر اشاره دارد و تاریخ دقیق سرایش را نشان نمی‌دهد.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/topics-by-century.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "metaphors",
      "path": "/research/metaphors/",
      "title": "تولد، خاموشی و دگرگونی استعاره‌ها در شعر فارسی",
      "shortTitle": "زندگی استعاره‌ها",
      "eyebrow": "پژوهش دوم",
      "description": "ردیابی ده خانواده استعاری مانند آینه، آتش، قفس، راه، باده و گل‌وبلبل و بررسی تغییر همسایگان معنایی آن‌ها در سده‌های مختلف.",
      "answer": "هیچ‌یک از خانواده‌های استعاری بررسی‌شده کاملاً ناپدید نمی‌شوند؛ الگوی غالب، خاموشی موقت، بازگشت و جابه‌جایی میدان معنایی است. تراکم کلی تصاویر میان دوره‌های تاریخی تفاوت معنادار دارد.",
      "qualification": "واژه‌های عضو یک خانواده می‌توانند کاربرد حقیقی، نمادین یا استعاری داشته باشند؛ شمارش خانواده به‌تنهایی تفسیر ادبی هر رخداد نیست.",
      "keywords": [
        "استعاره در شعر فارسی",
        "تحول معنایی واژه‌ها",
        "آینه در شعر فارسی",
        "شبکه هم‌رخدادی"
      ],
      "anchor": "metaphors",
      "color": "#b9862d",
      "evidenceId": "research:metaphors",
      "metrics": [
        [
          "خانواده استعاری",
          "۱۰"
        ],
        [
          "جفت شعر–استعاره",
          "۹۶٬۵۳۳"
        ],
        [
          "تفاوت تراکم تاریخی",
          "p = ۰.۰۰۷"
        ],
        [
          "تفاوت ترکیب نسبی",
          "p = ۰.۵۶۸"
        ]
      ],
      "findings": [
        "هیچ‌یک از ده خانواده تصویری در کل پیکره کاملاً ناپدید نمی‌شود؛ اصطلاح «مرگ» در این مطالعه به دوره خاموشی یا افت شدید اشاره دارد.",
        "پرتراکم‌ترین خانواده در کل پیکره «راه، سفر و منزل» با نرخ ۳۶.۳ در هر هزار واژه است.",
        "بزرگ‌ترین رانش ثبت‌شده مربوط به «آینه و بازتاب» در گذار سده ۵ به ۶ است (JSD = ۰.۵۷۸).",
        "تراکم مطلق استعاره‌ها میان دوره‌های تاریخی معنادار است (p = ۰.۰۰۷)، اما ترکیب نسبی خانواده‌ها ثبات بیشتری دارد."
      ],
      "method": "برای هر خانواده، مجموعه‌ای از واژه‌های هم‌خانواده تعریف و رخدادها در پنجره‌های واژگانی بررسی شده‌اند. تغییر میدان معنایی با همسایگان واژگانی، واگرایی جنسن–شنون و شبکه NPMI سنجیده شده است.",
      "limitation": "هر رخداد واژه الزاماً استعاری نیست. جداسازی کامل معنای حقیقی و مجازی به برچسب‌گذاری انسانی و مدل معنایی دقیق‌تر نیاز دارد.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/metaphors-by-century.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "intertextuality",
      "path": "/research/intertextuality/",
      "title": "نقشه پیوندهای متنی و شباهت شاعران فارسی",
      "shortTitle": "پیوندهای متنی",
      "eyebrow": "پژوهش سوم",
      "description": "نقشه‌ای جهت‌دار از شباهت عبارت‌های نادر، واژگان و الگوی موضوعی میان شاعران متقدم و متأخر؛ در متن عمومی از نام سادهٔ «پیوند متنی» استفاده می‌شود.",
      "answer": "شباهت عبارتی، واژگانی و موضوعی با افزایش فاصله زمانی شاعران کاهش می‌یابد؛ اما هر پیوند فقط قرابت محاسباتی است و به‌تنهایی تأثیر تاریخی مستقیم را اثبات نمی‌کند.",
      "qualification": "پیوند جهت‌دار فقط شباهت محاسباتی با تقدم زمانی را نشان می‌دهد و بدون شواهد تاریخی و نسخه‌شناختی حکم تأثیر نیست.",
      "keywords": [
        "بینامتنیت شعر فارسی",
        "تأثیر شاعران بر یکدیگر",
        "شبکه شاعران فارسی",
        "شباهت متنی"
      ],
      "anchor": "intertext",
      "color": "#9f2f38",
      "evidenceId": "research:intertextuality",
      "metrics": [
        [
          "عبارت نادر پنج‌واژه‌ای",
          "۶۴۱"
        ],
        [
          "بودجه واژه هر شاعر",
          "۳۰٬۰۰۰"
        ],
        [
          "اجتماع ادبی",
          "۷"
        ],
        [
          "پایداری شبکه",
          "۶۸٫۸٪"
        ]
      ],
      "findings": [
        "در لایه شبکه، «حافظ» بالاترین قدرت خروجی گزارش‌شده را دارد؛ این شاخص به معنی رتبه ادبی یا اثبات نفوذ مستقیم نیست.",
        "قوی‌ترین پیوند ترکیبی میان «خاقانی» و «مولوی» با امتیاز ۰.۹۸۳ مشاهده شده است.",
        "آزمون QAP برای لایه عبارت نادر و شباهت واژگانی p = ۰.۰۰۱ گزارش می‌کند؛ یعنی رابطه فاصله زمانی و شباهت از الگوی تصادفی متمایز است.",
        "سه الگو از هم جدا شده‌اند: بازاستفاده متمرکز در یک جفت متن، بازگشت پراکنده به سنت پیشین و شباهت عمومی واژگانی یا موضوعی."
      ],
      "method": "از هر شاعر حداکثر ۳۰٬۰۰۰ واژه وارد مقایسه شده است. سه لایه عبارت‌های نادر، شباهت TF–IDF و نزدیکی موضوعی با آزمون‌های QAP و جایگشتی بررسی شده‌اند.",
      "limitation": "شباهت محاسباتی می‌تواند از ژانر مشترک، زبان قالبی، منبع سوم یا انتساب مشترک ناشی شود. جهت زمانی یال، رابطه علّی را ثابت نمی‌کند.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/intertext-edges.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "century-ai",
      "path": "/research/century-ai/",
      "title": "آیا هوش مصنوعی می‌تواند سده یک شعر فارسی را تشخیص دهد؟",
      "shortTitle": "تشخیص سده با هوش مصنوعی",
      "eyebrow": "پژوهش چهارم",
      "description": "راهنمای علمی تاریخ‌گذاری محاسباتی شعر فارسی و توضیح اینکه چرا ارزیابی Leave-One-Poet-Out برای جلوگیری از تشخیص شاعر به‌جای سده ضروری است.",
      "answer": "هوش مصنوعی می‌تواند نشانه‌های زمانی را در زبان شعر بیابد، اما دقت ظاهراً بالا در تقسیم تصادفی ممکن است حاصل شناخت شاعر یا کتاب باشد. ارزیابی معتبر باید شاعر آزمون را کاملاً از آموزش حذف کند.",
      "qualification": "برچسب سده به زندگی شاعر نسبت داده شده و مدل تاریخ دقیق سرایش را پیش‌بینی نمی‌کند؛ نشت هویت شاعر می‌تواند دقت را بیش‌برآورد کند.",
      "keywords": [
        "تشخیص سده شعر",
        "هوش مصنوعی و شعر فارسی",
        "تاریخ‌گذاری متن فارسی",
        "یادگیری ماشین ادبیات"
      ],
      "anchor": "century-ai",
      "color": "#315ba8",
      "evidenceId": "research:century-ai",
      "metrics": [
        [
          "سده‌های هدف",
          "۱۳"
        ],
        [
          "خط مبنای یکنواخت",
          "۷٫۷٪"
        ],
        [
          "خط مبنای پرتکرار",
          "۲۵٫۵٪"
        ],
        [
          "میانگین بازیابی مقایسه‌ای",
          "۶۲٫۳٪"
        ]
      ],
      "findings": [
        "پاسخ علمی «بله، اما با احتیاط» است: زبان شعر نشانه‌های زمانی دارد، ولی شاعر، کتاب و ژانر می‌توانند به مدل سرنخ هویتی بدهند.",
        "تقسیم تصادفی شعرها ارزیابی آسان و مستعد نشتی است؛ Leave-One-Poet-Out سخت‌گیرانه‌ترین طرح برای سنجش تعمیم تاریخی است.",
        "در ماتریس مقایسه‌ای، میانگین بازیابی سده‌ها ۶۲٫۳٪ است؛ این عدد اجرای مستقیم روی همین فایل با حذف کامل شاعر نیست.",
        "خطای یک سده‌ای باید جداگانه گزارش شود، زیرا تغییر زبان ادبی پیوسته است و پیش‌بینی سده مجاور با خطای دور تفاوت دارد."
      ],
      "method": "پروتکل پیشنهادی شامل مدل‌های واژه‌ای، نویسه‌ای، سبک‌سنجی و مدل زبانی، همراه با Macro-F1، Balanced Accuracy، MAE سده‌ای و Accuracy±1 است. بازنمونه‌گیری باید در سطح شاعر انجام شود.",
      "limitation": "تقسیم ۸۵/۱۵ در پژوهش مقایسه‌ای؛ نه حذف کامل شاعر",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/century-model-recall.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "stylometry",
      "path": "/research/stylometry/",
      "title": "اثر انگشت سبکی شاعران و کشف شعرهای نامتعارف",
      "shortTitle": "اثر انگشت سبکی",
      "eyebrow": "پژوهش پنجم",
      "description": "سبک‌سنجی محاسباتی شاعران، شناسایی امضای نویسه‌ای و واژگانی و اولویت‌بندی متن‌های دورافتاده برای بازبینی انسانی.",
      "answer": "مدل نویسه‌ای در آزمون متوازن از خط مبنا بهتر عمل می‌کند؛ مقدارهای دقیق و تعریف نمونه از دادهٔ پژوهش در صفحهٔ شواهد نمایش داده می‌شوند.",
      "qualification": "نامتعارف آماری حکم انتساب نادرست نیست و می‌تواند از ژانر، طول، ویرایش، آلودگی داده یا مرحلهٔ متفاوت زندگی شاعر ناشی شود.",
      "keywords": [
        "سبک‌سنجی شعر فارسی",
        "تشخیص شاعر با هوش مصنوعی",
        "اثر انگشت نویسنده",
        "کشف انتساب مشکوک"
      ],
      "anchor": "stylometry",
      "color": "#7c3aed",
      "evidenceId": "research:stylometry",
      "metrics": [
        [
          "شاعر واجد شرایط",
          "۴۹"
        ],
        [
          "نمونه طبقه‌بندی",
          "۵٬۸۸۰"
        ],
        [
          "دقت مدل",
          "۶۶٫۷٪"
        ],
        [
          "آزمون جایگشتی",
          "p < ۰.۰۰۵"
        ]
      ],
      "findings": [
        "مدل نویسه‌ای در آزمون متوازن ۴۹ شاعر به دقت ۶۶٫۷٪ رسید، در برابر خط مبنای ۲٪.",
        "آزمون جایگشتی نشان می‌دهد این عملکرد از شانس متمایز است (p = ۰.۰۰۴۹۷۵۱۲۴۳۷۸۱۰۹۴۵۳).",
        "خوشه‌بندی صرفاً بر اساس سده معنادار نبود (p = ۰.۲۸۷۱۲۸۷۱۲۸۷۱۲۸۷۱)؛ بنابراین امضای فردی شاعر از مرزبندی زمانی قوی‌تر دیده می‌شود.",
        "در فهرست بازبینی، ۲۴ نمونه با علت‌هایی مانند کوتاهی، بلندی، نشانه‌گذاری یا فاصله واژگانی گزارش شده‌اند."
      ],
      "method": "اثر انگشت از الگوهای نویسه‌ای و واژگانی ساخته و طبقه‌بندی روی نمونه متوازن انجام شده است. دورافتادگی هر شعر نسبت به مرکز همان شاعر با معیار مقاوم محاسبه می‌شود.",
      "limitation": "فاصله آماری حکم انتساب نیست. متن‌های بسیار کوتاه یا بلند، تفاوت ژانر، نسخه و آلودگی داده باید پیش از نتیجه‌گیری ادبی بررسی شوند.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/stylometry-anomalies.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "forms",
      "path": "/research/forms/",
      "title": "مقایسه تکامل غزل، قصیده، رباعی و مثنوی",
      "shortTitle": "چهار قالب شعر فارسی",
      "eyebrow": "پژوهش ششم",
      "description": "مقایسه عمومی و داده‌محور قالب‌های اصلی برچسب‌خورده؛ از طول و قافیه تا معنا، روایت و امکان تشخیص قالب با هوش مصنوعی.",
      "answer": "قالب‌های بررسی‌شده در طول، ساختار و الگوی معنایی تفاوت دارند؛ اندازهٔ اثر دقیق و دامنهٔ نمونه از artifact پژوهش به صفحهٔ شواهد می‌آید.",
      "qualification": "برچسب قالب و نمونهٔ موجود همهٔ تنوع تاریخی هر قالب را پوشش نمی‌دهد و تفاوت آماری جایگزین تحلیل بلاغی یا روایی نیست.",
      "keywords": [
        "تفاوت غزل و قصیده",
        "مقایسه رباعی و مثنوی",
        "قالب‌های شعر فارسی",
        "تحلیل ساختار شعر",
        "هوش مصنوعی و قالب شعر"
      ],
      "anchor": "forms",
      "color": "#c45d2a",
      "evidenceId": "research:forms",
      "metrics": [
        [
          "متن دارای برچسب قالب",
          "۳۶٬۱۰۷"
        ],
        [
          "پوشش کل پیکره",
          "۶۶٫۲٪"
        ],
        [
          "تفاوت معنایی توضیح‌داده‌شده",
          "۳۷٫۵٪"
        ],
        [
          "دقت تشخیص قالب",
          "۶۹٫۱٪"
        ]
      ],
      "findings": [
        "قالب اثر بسیار بزرگی بر طول متن دارد (η² = ۰.۸۰۴)؛ میانه رباعی ۲۸ واژه و میانه قصیده ۳۷۶ واژه است.",
        "الگوی قافیه نیز یکی از روشن‌ترین جداکننده‌هاست (η² = ۰.۷۸۶): رباعی و قصیده عمدتاً یک‌قافیه‌اند، درحالی‌که مثنوی برای هر بیت قافیه مستقل می‌سازد.",
        "در فضای معنایی، قالب ۳۷٫۵٪ از تفاوت نمونه را توضیح می‌دهد (PERMANOVA: pseudo-F = ۲۰.۷۷، p = ۰.۰۰۱).",
        "مدل نویسه‌ای با حذف کامل شاعر آزمون به دقت ۶۹٫۱٪ رسید؛ رباعی با بازیابی ۹۰٫۵٪ روشن‌ترین و مثنوی با ۳۰٫۳٪ دشوارترین قالب برای مدل بود.",
        "قاعده ساختاری مثنوی با دقت ۹۶٪، ۵٬۸۵۶ متن احتمالاً بی‌برچسب را پیدا کرد؛ این بخش فقط تحلیل حساسیت است و در آزمون‌های اصلی جای برچسب صریح را نمی‌گیرد."
      ],
      "method": "TF–IDF نویسه‌ای و ماشین بردار پشتیبان خطی روی ۱٬۳۸۴ متن متوازن ارزیابی شد. GroupKFold با حذف کامل شاعر آزمون از شناخت شاعر به‌جای قالب جلوگیری می‌کند. تفاوت معنایی با PERMANOVA و تفاوت‌های ساختاری با اندازه اثر گزارش شده‌اند.",
      "limitation": "برچسب قالب از عنوان کتاب یا بخش منبع آمده و برای همه متن‌های پیکره موجود نیست. روندهای تاریخی، بازنمایی همین پیکره‌اند و جای تاریخ کامل ادبیات فارسی را نمی‌گیرند. سده به دوره زندگی شاعر اشاره دارد، نه تاریخ دقیق سرایش هر متن. نتیجه اصلی مثنوی فقط بر ۷۰۵ متن با برچسب صریح است؛ قاعده ساختاری صرفاً به‌عنوان تحلیل حساسیت گزارش می‌شود.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/forms-comparison.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "geography",
      "path": "/research/geography/",
      "title": "جغرافیای تخیل و مهاجرت شعر فارسی",
      "shortTitle": "جغرافیای تخیل",
      "eyebrow": "پژوهش هفتم",
      "description": "نمایی داده‌محور از خاستگاه، کانون فعالیت و مسیرهای تقریبی جابه‌جایی شاعران، همراه با سنجش تفاوت دوره‌ها، منطقه و شبکهٔ پیوندهای متنی.",
      "answer": "بخشی از شاعران پیکره در تعریف عملیاتی پژوهش جابه‌جا محسوب می‌شوند و نرخ مشاهده‌شده میان دوره‌ها تفاوت دارد؛ عددها و آزمون‌ها مستقیماً از artifact جغرافیا نمایش داده می‌شوند.",
      "qualification": "مختصات و مسیرها تقریبی‌اند؛ کانون فعالیت لزوماً محل تولد یا همهٔ سفرهای شاعر نیست و مرزهای فرهنگی با مرزهای سیاسی امروز یکی نیست.",
      "keywords": [
        "جغرافیای شعر فارسی",
        "مهاجرت شاعران فارسی",
        "مسیر سفر شاعران",
        "کانون‌های شعر فارسی",
        "جغرافیای ادبی"
      ],
      "anchor": "geography",
      "color": "#0e7490",
      "evidenceId": "research:geography",
      "metrics": [
        [
          "شاعر در لایه جغرافیا",
          "۶۷"
        ],
        [
          "شاعر جابه‌جا",
          "۲۴ (۳۵٫۸٪)"
        ],
        [
          "کانون فعالیت",
          "۲۹"
        ],
        [
          "میانه طول مسیر",
          "۴۰۸٫۳ کیلومتر"
        ]
      ],
      "findings": [
        "۲۴ شاعر از ۶۷ شاعر پیکره، یعنی ۳۵٫۸٪، در تعریف عملیاتی پژوهش جابه‌جا محسوب می‌شوند.",
        "نرخ جابه‌جایی از ۱۵٫۸٪ در دوره معاصر تا ۵۷٫۱٪ در دوره متأخر کلاسیک تغییر می‌کند و آزمون تفاوت دوره‌ها معنادار است (p = ۰.۰۱۱۸۱۷۳۸۰۵۳۴۲۹۱۳۱).",
        "بلندترین مسیر ثبت‌شده به اقبال لاهوری تعلق دارد: حدود ۱۲٬۸۰۳ کیلومتر در مسیر چندایستگاهی تقریبی.",
        "منطقه فقط ۷٫۶٪ از تفاوت پروفایل سبک را توضیح داد و نتیجه معنادار نبود (p = ۰.۶۲۲).",
        "در این فهرست ۲۰ یالی همه پیوندها میان‌منطقه‌ای‌اند، اما فاصله جغرافیایی قدرت شبکه را به‌طور معنادار توضیح نمی‌دهد. آزمون فاصله p = ۰.۴۲ بود."
      ],
      "method": "برای ۶۷ شاعر، خاستگاه، کانون فعالیت، منطقه فرهنگی‌ـ‌تاریخی، مختصات تقریبی و مسیرهای منتخب ثبت شده است. تفاوت چهار دوره با آزمون‌های ناپارامتری و رابطه جغرافیا با سبک و شبکه با آزمون‌های جایگشتی سنجیده شده است.",
      "limitation": "کانون فعالیت لزوماً محل تولد یا درگذشت شاعر نیست. منطقه‌های فرهنگی‌ـ‌تاریخی با مرزهای سیاسی امروز یکسان نیستند. مختصات و مسیرها تقریبی‌اند و برای تحلیل کلان ساخته شده‌اند. تفاوت سبک منطقه‌ای در این نمونه معنادار نشد؛ نبود شواهد معنادار، به معنی یکسان‌بودن همه سنت‌های محلی نیست. پوشش شاعران و متن‌ها میان سده‌ها و منطقه‌ها برابر نیست.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/geography/poet_geography.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "lexical-life",
      "path": "/research/lexical-life/",
      "title": "نیمه‌عمر واژگان در شعر فارسی",
      "shortTitle": "نیمه‌عمر واژگان",
      "eyebrow": "پژوهش هشتم",
      "description": "ردیابی تولد مشاهده‌شده، اوج، افت، ماندگاری و بازبرجستگی واژه‌های پرتکرار و چندشاعری در سده‌های منتسب.",
      "answer": "چرخهٔ واژه‌ها بیشتر تغییر شدت و نقش است تا تولد و مرگ مطلق؛ میانه، نمونهٔ مشاهده‌شده و موارد سانسور راست از artifact پژوهش محاسبه و نمایش داده می‌شوند.",
      "qualification": "نیمه‌عمر افت فراوانی یک صورت واژگانی است، نه مرگ مفهوم؛ ناهمگنی حجم سده‌ها و چندمعنایی می‌تواند مسیر را تغییر دهد.",
      "keywords": [
        "نیمه عمر واژگان",
        "تحول واژگان شعر فارسی",
        "تاریخ واژه در فارسی",
        "واژه‌های رو به افول",
        "واژه‌های نوظهور"
      ],
      "anchor": "lexical-life",
      "color": "#4d7c0f",
      "evidenceId": "research:lexical-life",
      "metrics": [
        [
          "واژه مدل چرخه عمر",
          "۷٬۹۳۵"
        ],
        [
          "افت تا نصف اوج مشاهده‌شده",
          "۶٬۵۵۳"
        ],
        [
          "میانه نیمه‌عمر",
          "۱٫۳۶ سده"
        ],
        [
          "سانسور راست",
          "۱٬۳۸۲ (۱۷٫۴٪)"
        ]
      ],
      "findings": [
        "در ۶٬۵۵۳ واژه‌ای که افت تا نصف اوج مشاهده شد، میانه نیمه‌عمر ۱٫۳۶ سده و فاصله چارکی ۰٫۹ تا ۱٫۹۸ سده بود.",
        "۱٬۳۸۲ واژه، معادل ۱۷٫۴٪، تا پایان سده پانزدهم به نصف اوج نرسیدند و سانسور راست محسوب شدند.",
        "بزرگ‌ترین رده «پایدار» با ۲٬۷۹۳ واژه (۳۵٫۲٪) است؛ رده «روبه‌افول» ۲٬۲۵۸ واژه دارد.",
        "تغییر واژگانی میان سده‌های مجاور از ترتیب تصادفی متمایز بود: فاصله کسینوسی ۰.۰۸۷، ۱٬۹۹۹ جایگشت و p < ۰٫۰۰۱.",
        "فراوانی کل با نیمه‌عمر رابطه مثبت داشت (ρ = ۰.۳۲۷، p < ۰٫۰۰۱)، اما این رابطه کامل نیست."
      ],
      "method": "فراوانی هر واژه برای هر شاعر در ۱۰هزار واژه و سپس میانگین برابر شاعران در هر سده. زمان پس از اوج تا رسیدن فراوانی هموارشده به نصف مقدار اوج. واژه‌هایی که تا سده پانزدهم به نصف اوج نرسیده‌اند، سانسور راست محسوب شده‌اند.",
      "limitation": "سده شاعر جای تاریخ دقیق سرایش شعر را گرفته است. تعداد شاعر، قالب و حجم متن در همه سده‌ها برابر نیست. ریشه‌یابی و یکسان‌سازی صرفی انجام نشده و هر صورت نوشتاری جداگانه سنجیده شده است. چندمعنایی واژه و تغییر معنای تاریخی در فراوانی یک صورت ادغام می‌شود. پایان سده پانزدهم باعث سانسور راست واژه‌های همچنان فعال می‌شود. واژه با مفهوم یکی نیست؛ افول یک صورت لزوماً به معنی ناپدیدشدن مفهوم نیست.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/lexical-lifecycle.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "attribution",
      "path": "/research/attribution/",
      "title": "سنجش انتساب شعر با شواهد زبانی، فکری و تاریخی",
      "shortTitle": "انتساب و اعتبار شعر",
      "eyebrow": "پژوهش نهم",
      "description": "ممیزی پیکره، مقایسهٔ رباعیات خیام، اولویت‌بندی اشعار منتسب حافظ و تحلیل شاعرمتوازن روندهای مفهومی سده‌ها.",
      "answer": "پیکرهٔ فعلی برای پالایش، کشف هم‌پوشانی مجموعه‌ها و اولویت‌بندی بازبینی مفید است، اما بدون تاریخ و تبار نسخه‌ها نمی‌تواند حکم قطعی اصالت بدهد؛ شمار هشدارها از artifact ممیزی نمایش داده می‌شود.",
      "qualification": "این خروجی سیگنال بازبینی است، نه حکم اصالت یا جعل؛ داوری انتساب به نسخه، تاریخ شاهد، تحول متن و ارزیابی متخصص نیاز دارد.",
      "keywords": [
        "انتساب شعر فارسی",
        "اصالت رباعیات خیام",
        "اشعار منتسب حافظ",
        "نسخه‌شناسی دیجیتال",
        "سبک‌سنجی شعر"
      ],
      "anchor": "attribution",
      "color": "#7c3aed",
      "evidenceId": "research:attribution",
      "metrics": [
        [
          "رکورد پیکره",
          "۵۴٬۵۲۴"
        ],
        [
          "رکورد خیام",
          "۳۲۴"
        ],
        [
          "اشعار منتسب حافظ",
          "۱۹"
        ],
        [
          "سده پوشش‌داده‌شده",
          "۱۳"
        ]
      ],
      "findings": [
        "از 324 رکورد خیام، سه رکورد با عنوان‌های «مقدمه»، «خیام فیلسوف» و «خیام شاعر» نثر پژوهشی‌اند و در مجموع 11,264 واژه دارند.",
        "66 رباعی از بخش‌های موضوعی، همتایی با شباهت واژگانی دست‌کم ۰٫۸۰ در کتاب «رباعیات» دارد؛ این هم‌پوشانی باید در تقسیم آموزش/آزمون گروه‌بندی شود.",
        "320 از 321 رکورد شعری چهار واحد جداشده دارند؛ یک رکورد ساخت متفاوت دارد و نیازمند بازبینی است.",
        "پیکرهٔ حافظ از 495 غزل، 42 رباعی، 34 قطعه و 19 شعر با برچسب «منتسب» تشکیل شده است.",
        "فاصلهٔ سبکی ۱۹ شعر منتسب با مرکز ۴۹۵ غزل محاسبه شده است؛ این رتبه‌بندی فقط برای اولویت بازبینی انسانی کاربرد دارد.",
        "نرخ مفاهیم در نمودار، ابتدا برای هر شاعر جدا و سپس در سطح سده میانگین شده است تا شاعران پرحجم کل روند را تصاحب نکنند.",
        "پوشش سده‌ها بسیار نامتوازن است: از 194 تا 13886 متن؛ بنابراین شمار خام واژه‌ها برای نتیجه‌گیری تاریخی مناسب نیست."
      ],
      "method": "تحلیل از فایل پنج‌ستونه پیکره ساخته می‌شود. ابتدا نثر، تکرار و واحدهای ناکافی ممیزی می‌شوند؛ سپس هم‌پوشانی مجموعه‌های خیام، فاصله سبک اشعار منتسب حافظ و نرخ شاعرمتوازن مفهوم‌ها در سده‌ها محاسبه می‌شود.",
      "limitation": "این خروجی ابزار غربالگری و اولویت‌بندی است. TSV فعلی شناسه نسخه، تاریخ شاهد، تبار نسخه‌ها و اختلاف قرائت را ندارد؛ بنابراین نتیجه نباید حکم قطعی اصالت یا اثر تاریخی خوانده شود.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/attribution-corpus-audit.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "public-questions",
      "path": "/research/public-questions/",
      "title": "ده پرسش جذاب از هزار سال شعر فارسی",
      "shortTitle": "پرسش‌های کنجکاوی",
      "eyebrow": "پژوهش دهم",
      "description": "پاسخ داده‌محور و قابل‌فهم به پرسش‌هایی مانند دل یا عقل، شب یا روز، غم یا شادی، من یا ما، رنگ‌ها، پرندگان و جغرافیای نام‌برده‌شده در شعر.",
      "answer": "در این پیکره برخی تقابل‌های واژگانی مانند دل/عقل، غم/شادی و من/ما توزیع نابرابر دارند؛ نسبت‌های دقیق از دادهٔ مرجع هر پرسش نمایش داده می‌شوند.",
      "qualification": "این نسبت‌ها شمارش فرهنگ‌های واژگانی تعریف‌شده‌اند و ذات فلسفی یا عاطفی شعر فارسی را ثابت نمی‌کنند؛ نفی، طنز و بافت می‌توانند معنا را عوض کنند.",
      "keywords": [
        "پرسش‌های جذاب شعر فارسی",
        "دل یا عقل در شعر",
        "غم و شادی در شعر فارسی",
        "رنگ‌ها در شعر فارسی",
        "پرندگان شعر فارسی"
      ],
      "anchor": "curiosity",
      "color": "#9f2f38",
      "evidenceId": "research:public-questions",
      "metrics": [
        [
          "پرسش تحلیل‌شده",
          "۱۰"
        ],
        [
          "رکورد پالایش‌شده",
          "۵۴٬۵۱۱"
        ],
        [
          "واژه در تحلیل",
          "۹٬۷۰۶٬۳۸۶"
        ],
        [
          "رکورد توضیحی حذف‌شده",
          "۱۳"
        ]
      ],
      "findings": [
        "در شعر فارسی «دل» بیشتر حرف می‌زند یا «عقل»؟ در پیکرهٔ پالایش‌شده، «دل» ۸٫۵۸ برابر «عقل» آمده است؛ ۶۳٬۲۳۸ رخداد در برابر ۷٬۳۷۱. این اختلاف بزرگ است، اما فقط فراوانی دو واژه را نشان می‌دهد، نه پیروزی فلسفی احساس بر خرد.",
        "شعر فارسی شب‌دوست‌تر است یا روزدوست؟ روز و بامداد در کل ۱٫۲۱ برابر شب و شبانگاه دیده شده‌اند؛ اما در پنجره‌های محلی، نشانه‌های عشق کنار شب بیشتر از روز ظاهر می‌شوند (۲۵٫۳ در برابر ۲۰٫۴ رخداد در هر صد لنگر).",
        "آیا شعر فارسی واقعاً غمگین‌تر از شاد است؟ واژه‌نشانه‌های غم ۲٫۷۹ برابر واژه‌نشانه‌های شادی‌اند: ۳۵٬۲۳۵ در برابر ۱۲٬۶۲۶ رخداد. این نتیجه دربارهٔ واژگان است و به معنی «غمگین بودن» همهٔ شعرها نیست.",
        "صدای شعر فارسی بیشتر «من» است یا «ما»؟ ضمیرهای آشکارِ فردی ۲٫۳۷ برابر صورت‌های جمعی آمده‌اند: ۱۱۱٬۲۹۷ در برابر ۴۷٬۰۱۱ رخداد. نزدیک‌ترین فاصلهٔ شاعرمتوازن میان دو صدا در سدهٔ ۸ دیده می‌شود.",
        "کدام شاعران بیشتر با پرسش‌واژه‌ها فکر می‌کنند؟ در میان شاعرانی با دست‌کم ۲۰ هزار واژه، پروین اعتصامی با ۱۶۷٫۷ پرسش‌واژه در ده‌هزار واژه در صدر این شاخص قرار دارد؛ پس از او عراقی و سیمین بهبهانی دیده می‌شوند.",
        "شعر فارسی بیشتر رو به گذشته دارد، اکنون یا آینده؟ در این تعریف محافظه‌کارانه، نشانه‌های اکنون با ۶٬۸۴۴ رخداد از گذشته (۳٬۵۸۶) و آینده (۱٬۷۵۳) بیشترند. «امروز» و «اکنون» در مجموع ۳٫۹ برابر «فردا» و «آینده» آمده‌اند.",
        "شعر فارسی بیشتر در راه است یا در خانه؟ واژه‌های راه و سفر ۱٫۵۷ برابر واژه‌های خانه و وطن دیده شده‌اند: ۱۹٬۳۳۶ در برابر ۱۲٬۳۰۷ رخداد. این برتری می‌تواند هم سفر واقعی و هم سلوک، مرگ یا عشق را بازتاب دهد.",
        "پالت رنگی شعر فارسی با کدام رنگ آغاز می‌شود؟ «سیاه» با ۲٬۶۶۱ رخداد پرتکرارترین خانوادهٔ رنگی این فهرست است؛ پس از آن «آبی و نیلی» و «سبز» قرار دارند.",
        "کدام پرنده بیشتر در آسمان شعر فارسی دیده می‌شود؟ نام عام «مرغ (نام عام پرنده)» با ۳٬۴۸۴ رخداد در صدر است؛ در میان نام‌های شناخته‌شده‌تر، «بلبل و عندلیب» جایگاه بعدی را دارد.",
        "کدام نام‌های جغرافیایی میان شاعران بیشتری سفر کرده‌اند؟ «مصر» در آثار ۴۳ شاعر دیده شده و از نظر گسترهٔ میان‌شاعری در صدر فهرست کم‌ابهام‌تر قرار دارد؛ پس از آن «هند» و «خراسان» قرار می‌گیرند."
      ],
      "method": "برای هر پرسش یک فرهنگ واژگانی کوچک و آشکار تعریف شده است. شمارها پس از نرمال‌سازی نویسه‌ها محاسبه شده‌اند؛ روندهای تاریخی ابتدا در سطح شاعر و سپس با وزن برابر در سطح سده میانگین شده‌اند. رتبه‌بندی شاعران فقط افراد دارای دست‌کم ۲۰ هزار واژه را وارد می‌کند.",
      "limitation": "این پاسخ‌ها اکتشافی‌اند. چندمعنایی، استعاره، تفاوت ژانر، ضمیر پنهان و ناهمگونی بقای متون می‌تواند تفسیر را تغییر دهد. نتیجه‌ها نقطه شروع خوانش نزدیک‌اند، نه داوری نهایی دربارهٔ شعر فارسی.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/public-questions-analysis.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    },
    {
      "id": "computational-aesthetics",
      "path": "/research/computational-aesthetics/",
      "title": "زیبایی‌شناسی محاسباتی شعر فارسی",
      "shortTitle": "زیبایی‌شناسی محاسباتی",
      "eyebrow": "پژوهش یازدهم",
      "description": "ارزیابی هشت بُعد متنی در ۶۷۶٬۷۴۸ بیت یا واحد دو‌سطری و ارائهٔ ده انتخاب دارای بالاترین امتیاز محاسباتی برای هر یک از ۶۷ شاعر یا پدیدآورنده.",
      "answer": "این مدل می‌تواند بیت‌های پُرتراکم را برای خوانش نزدیک اولویت‌بندی کند، اما امتیاز آن داوری انسانی یا حقیقت قطعی دربارهٔ زیبایی و ارزش ادبی نیست.",
      "qualification": "هشت شاخص با GPT-5.6-sol ارزیابی شده‌اند و امتیازدهی انسانی انجام نشده است؛ رتبه‌ها فقط خروجی همین مدل، پیکره، وزن‌ها و قواعد انتخاب‌اند.",
      "keywords": [
        "زیبایی‌شناسی محاسباتی",
        "بهترین ابیات شاعران",
        "هوش مصنوعی و شعر فارسی",
        "GPT-5.6-sol",
        "تحلیل زیبایی شعر"
      ],
      "anchor": "computational-aesthetics",
      "color": "#315b77",
      "image": "/og/og-research.png",
      "evidenceId": "research:computational-aesthetics",
      "metrics": [
        [
          "بیت یا واحد دو‌سطری امتیازدهی‌شده",
          "۶۷۶٬۷۴۸"
        ],
        [
          "شاعر یا پدیدآورنده",
          "۶۷"
        ],
        [
          "انتخاب منتشرشده",
          "۶۷۰"
        ],
        [
          "شاخص ارزیابی مدل",
          "۸"
        ]
      ],
      "findings": [
        "میانگین نمرهٔ کل ۶۷۰ انتخاب درون‌شاعر ۸۰.۵۸ است؛ این مقدار میانگین گزیده‌هاست، نه میانگین کل پیکره.",
        "بالاترین نمرهٔ محاسباتی در همین خروجی منتشرشده ۹۴.۶ و متعلق به یک بیت از صائب تبریزی است؛ این مقایسه فقط خروجی مدل در گزیدهٔ حاضر است و رتبهٔ ادبی شاعر یا بیت محسوب نمی‌شود.",
        "هر ۶۷ شاعر یا پدیدآورنده دقیقاً ده انتخاب دارد؛ رتبهٔ ۱ تا ۱۰ فقط درون همان شاعر تعریف می‌شود.",
        "هشت شاخص با GPT-5.6-sol ارزیابی شده‌اند و ارزیابی انسانی نیست؛ نمرهٔ کل از ترکیب وزن‌دار خروجی‌های مدل به دست آمده است."
      ],
      "method": "GPT-5.6-sol هشت شاخص صفر تا صد را ارزیابی کرده است. نمرهٔ کل با وزن‌های مستند ساخته شده و سپس برای هر شاعر ده واحد سالم دارای بالاترین نمره با کنترل تکرار و تنوع منبع انتخاب شده‌اند. ارزیابی انسانی یا برچسب‌گذاری انسانی انجام نشده است. انتساب مدل بر پایهٔ اعلام مالک پروژه ثبت شده و سابقهٔ اجرای دست‌اول در دسترس نیست.",
      "limitation": "امتیازها تعریف جهان‌شمول زیبایی یا رتبهٔ ارزش ادبی نیستند. خط مبنای داوری انسانی برای سنجش توافق یا اختلاف مدل در دسترس نیست. نمره‌ها به مدل، صورت‌بندی rubric، وزن‌ها و قواعد انتخاب حساس‌اند؛ جزئیات اجرای دست‌اول برای تحلیل این حساسیت‌ها در دسترس نیست. واحدها بیرون از بافت کامل شعر ارزیابی شده‌اند و در شعر نو دو سطر الزاماً بیت کلاسیک نیست. موسیقی و عروض فقط از نشانه‌های متنی تقریبی ارزیابی شده‌اند و تحلیل کامل وزنی نیستند. سنجش زبان مجازی و انتخاب ده رکورد به قواعد تشخیص، حذف تکرار و تنوع منبع حساس است. تازگی بیان فقط نسبت به الگوهای همین پیکره معنا دارد و ادعایی دربارهٔ کل سنت شعر فارسی نیست. عدم‌توازن اندازه و پوشش آثار شاعران می‌تواند بر فضای مقایسه و انتخاب‌ها اثر بگذارد. سابقهٔ اجرای دست‌اول مدل، نسخهٔ rubric و شناسهٔ run در اختیار پروژه نیست.",
      "source": {
        "dataset": "/downloads/computational-aesthetics.csv",
        "publicationVersion": "7.0.0"
      }
    }
  ]
}