نور، شمع و تاریکی
میدان معنایی غالب در تحلیل همسایگان واژگانی: رنج، مرگ و فقدان.
خانواده تصویری «نور، شمع و تاریکی» در ۲۳٫۱٪ از شعرهای پیکره دیده شده، نرخ کلی آن ۲۴٫۶ رخداد در هر هزار واژه است و اوج پایدارش در سده ۸ قرار دارد. دوره غالب آن «۶–۸» گزارش شده است.
پروفایل کمی «نور، شمع و تاریکی»
نمونههای عملیاتی خانواده
واژههای نامگذار این خانواده عبارتاند از «نور»، «شمع»، «تاریکی». اینها نمونهٔ عضویت واژگانیاند، نه تضمین استعاریبودن هر رخداد. artifact خلاصهٔ فعلی بیتهای شاهد را نگهداری نمیکند؛ بنابراین صفحه نمونهٔ شعری را جعل یا بازسازی نمیکند.
فراوانی در سدههای سوم تا پانزدهم
نرخها بهصورت رخداد در هر هزار واژه گزارش شدهاند تا تفاوت حجم متنها کمتر بر مقایسه اثر بگذارد.
| سده هجری | نرخ در هر هزار واژه |
|---|---|
| سده ۳ | ۷٫۲۴۴ |
| سده ۴ | ۸٫۲۱۸ |
| سده ۵ | ۷٫۴۱۲ |
| سده ۶ | ۱۲٫۸۹۷ |
| سده ۷ | ۱۹٫۸۷۵ |
| سده ۸ | ۲۵٫۴۷۶ |
| سده ۹ | ۱۶٫۱۷۸ |
| سده ۱۰ | ۱۶٫۱۹۳ |
| سده ۱۱ | ۲۴٫۳۹ |
| سده ۱۲ | ۱۰٫۰۴۶ |
| سده ۱۳ | ۱۳٫۸۴۵ |
| سده ۱۴ | ۱۹٫۸۲۴ |
| سده ۱۵ | ۲۱٫۶۵۳ |
معنا ثابت نمیماند
بزرگترین گسست همسایگان معنایی در گذار سده ۱۳ به ۱۴ ثبت شده است (JSD = ۰.۳۲۴). این گذار بر پایه ۳ شاعر پیش و ۱۶ شاعر پس از مرز محاسبه شده است.
رانش معنایی به معنی تغییر قطعی تعریف واژه نیست؛ بلکه نشان میدهد چه واژهها و میدانهایی در پیرامون این تصویر بیشتر یا کمتر ظاهر شدهاند.
تصویرهای همراه
«تولد» و «مرگ» یعنی چه؟
تولد به نخستین حضور واژه اشاره نمیکند؛ منظور دورهای است که خانواده تصویری میان چند شاعر و بهطور پایدار دیده میشود. مرگ نیز نابودی کامل نیست و معمولاً افت، خاموشی یا تغییر میدان معنایی است.
همه رخدادها استعاری نیستند
شمارش خانواده واژگانی میان کاربرد حقیقی، نمادین و استعاری تمایز کامل ایجاد نمیکند. نتیجه برای تولید فرضیه و انتخاب نمونه خوانش نزدیک مناسب است.
استناد پیشنهادی
کریمی، حسین. (۲۰۲۶). «تحول استعاره نور، شمع و تاریکی در شعر فارسی». از شعر تا داده: اطلس تعاملی تحلیل دادههای شعر فارسی. https://frompoetrytodata.vercel.app/metaphors/light-candle-darkness/