از شعر تا دادهاطلس تعاملی شعر فارسیورود به اطلس تعاملی
مرکز پژوهش

یازده راه برای دیدن تاریخ شعر فارسی با داده

هر صفحه با یک پاسخ روشن آغاز می‌شود، سپس شواهد کمی، روش، جدول داده و محدودیت‌های تفسیر را ارائه می‌کند.

پژوهش یکم

تحول مضامین شعر فارسی در سده‌های سوم تا پانزدهم

ترکیب موضوعی مشاهده‌شده در پیکره در طول سده‌های منتسب تغییر می‌کند؛ اندازهٔ اثر و آزمون جایگشتی در صفحهٔ شواهد از دادهٔ مرجع ساخته می‌شوند.

مرز ادعا: مضمون‌های محاسباتی برچسب‌های تفسیری‌اند و سدهٔ منتسب شاعر تاریخ دقیق سرایش یا علت تاریخی تغییر را ثابت نمی‌کند.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش دوم

تولد، خاموشی و دگرگونی استعاره‌ها در شعر فارسی

هیچ‌یک از خانواده‌های استعاری بررسی‌شده کاملاً ناپدید نمی‌شوند؛ الگوی غالب، خاموشی موقت، بازگشت و جابه‌جایی میدان معنایی است. تراکم کلی تصاویر میان دوره‌های تاریخی تفاوت معنادار دارد.

مرز ادعا: واژه‌های عضو یک خانواده می‌توانند کاربرد حقیقی، نمادین یا استعاری داشته باشند؛ شمارش خانواده به‌تنهایی تفسیر ادبی هر رخداد نیست.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش سوم

نقشه پیوندهای متنی و شباهت شاعران فارسی

شباهت عبارتی، واژگانی و موضوعی با افزایش فاصله زمانی شاعران کاهش می‌یابد؛ اما هر پیوند فقط قرابت محاسباتی است و به‌تنهایی تأثیر تاریخی مستقیم را اثبات نمی‌کند.

مرز ادعا: پیوند جهت‌دار فقط شباهت محاسباتی با تقدم زمانی را نشان می‌دهد و بدون شواهد تاریخی و نسخه‌شناختی حکم تأثیر نیست.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش چهارم

آیا هوش مصنوعی می‌تواند سده یک شعر فارسی را تشخیص دهد؟

هوش مصنوعی می‌تواند نشانه‌های زمانی را در زبان شعر بیابد، اما دقت ظاهراً بالا در تقسیم تصادفی ممکن است حاصل شناخت شاعر یا کتاب باشد. ارزیابی معتبر باید شاعر آزمون را کاملاً از آموزش حذف کند.

مرز ادعا: برچسب سده به زندگی شاعر نسبت داده شده و مدل تاریخ دقیق سرایش را پیش‌بینی نمی‌کند؛ نشت هویت شاعر می‌تواند دقت را بیش‌برآورد کند.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش پنجم

اثر انگشت سبکی شاعران و کشف شعرهای نامتعارف

مدل نویسه‌ای در آزمون متوازن از خط مبنا بهتر عمل می‌کند؛ مقدارهای دقیق و تعریف نمونه از دادهٔ پژوهش در صفحهٔ شواهد نمایش داده می‌شوند.

مرز ادعا: نامتعارف آماری حکم انتساب نادرست نیست و می‌تواند از ژانر، طول، ویرایش، آلودگی داده یا مرحلهٔ متفاوت زندگی شاعر ناشی شود.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش ششم

مقایسه تکامل غزل، قصیده، رباعی و مثنوی

قالب‌های بررسی‌شده در طول، ساختار و الگوی معنایی تفاوت دارند؛ اندازهٔ اثر دقیق و دامنهٔ نمونه از artifact پژوهش به صفحهٔ شواهد می‌آید.

مرز ادعا: برچسب قالب و نمونهٔ موجود همهٔ تنوع تاریخی هر قالب را پوشش نمی‌دهد و تفاوت آماری جایگزین تحلیل بلاغی یا روایی نیست.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش هفتم

جغرافیای تخیل و مهاجرت شعر فارسی

بخشی از شاعران پیکره در تعریف عملیاتی پژوهش جابه‌جا محسوب می‌شوند و نرخ مشاهده‌شده میان دوره‌ها تفاوت دارد؛ عددها و آزمون‌ها مستقیماً از artifact جغرافیا نمایش داده می‌شوند.

مرز ادعا: مختصات و مسیرها تقریبی‌اند؛ کانون فعالیت لزوماً محل تولد یا همهٔ سفرهای شاعر نیست و مرزهای فرهنگی با مرزهای سیاسی امروز یکی نیست.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش هشتم

نیمه‌عمر واژگان در شعر فارسی

چرخهٔ واژه‌ها بیشتر تغییر شدت و نقش است تا تولد و مرگ مطلق؛ میانه، نمونهٔ مشاهده‌شده و موارد سانسور راست از artifact پژوهش محاسبه و نمایش داده می‌شوند.

مرز ادعا: نیمه‌عمر افت فراوانی یک صورت واژگانی است، نه مرگ مفهوم؛ ناهمگنی حجم سده‌ها و چندمعنایی می‌تواند مسیر را تغییر دهد.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش نهم

سنجش انتساب شعر با شواهد زبانی، فکری و تاریخی

پیکرهٔ فعلی برای پالایش، کشف هم‌پوشانی مجموعه‌ها و اولویت‌بندی بازبینی مفید است، اما بدون تاریخ و تبار نسخه‌ها نمی‌تواند حکم قطعی اصالت بدهد؛ شمار هشدارها از artifact ممیزی نمایش داده می‌شود.

مرز ادعا: این خروجی سیگنال بازبینی است، نه حکم اصالت یا جعل؛ داوری انتساب به نسخه، تاریخ شاهد، تحول متن و ارزیابی متخصص نیاز دارد.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش دهم

ده پرسش جذاب از هزار سال شعر فارسی

در این پیکره برخی تقابل‌های واژگانی مانند دل/عقل، غم/شادی و من/ما توزیع نابرابر دارند؛ نسبت‌های دقیق از دادهٔ مرجع هر پرسش نمایش داده می‌شوند.

مرز ادعا: این نسبت‌ها شمارش فرهنگ‌های واژگانی تعریف‌شده‌اند و ذات فلسفی یا عاطفی شعر فارسی را ثابت نمی‌کنند؛ نفی، طنز و بافت می‌توانند معنا را عوض کنند.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت
پژوهش یازدهم

زیبایی‌شناسی محاسباتی شعر فارسی

این مدل می‌تواند بیت‌های پُرتراکم را برای خوانش نزدیک اولویت‌بندی کند، اما امتیاز آن داوری انسانی یا حقیقت قطعی دربارهٔ زیبایی و ارزش ادبی نیست.

مرز ادعا: هشت شاخص با GPT-5.6-sol ارزیابی شده‌اند و امتیازدهی انسانی انجام نشده است؛ رتبه‌ها فقط خروجی همین مدل، پیکره، وزن‌ها و قواعد انتخاب‌اند.

شاهد محاسباتی · جدول داده · روش و عدم‌قطعیت