اخلاق، حکمت و خرد
واژههای شاخص این محور: کار، خویش، سخن، بد، همی، نیک، دست.
مضمون محاسباتی «اخلاق، حکمت و خرد» در کل پیکره سهم ۱۰٫۸٪ دارد، در سده ۳ به بیشترین سهم خود یعنی ۱۸٫۲٪ میرسد و روند بلندمدت کاهشی است (ρ = -۰.۴۱۳). پس از اصلاح چندآزمونی نیز روند معنادار گزارش شده است (q = ۰.۰۰۲).
این مضمون در یک نگاه
تغییر سهم «اخلاق، حکمت و خرد»
طول هر نوار سهم این محور از ترکیب موضوعی سده را نشان میدهد. اعداد از تحلیل برابرِ شاعران به دست آمدهاند، نه شمار خام متنها.
| سده هجری | سهم موضوع |
|---|---|
| سده ۳ | ۱۸٫۲٪ |
| سده ۴ | ۱۰٫۶٪ |
| سده ۵ | ۱۳٫۲٪ |
| سده ۶ | ۱۵٫۸٪ |
| سده ۷ | ۱۱٫۳٪ |
| سده ۸ | ۱۱٫۹٪ |
| سده ۹ | ۱۰٫۸٪ |
| سده ۱۰ | ۹٫۷٪ |
| سده ۱۱ | ۶٫۴٪ |
| سده ۱۲ | ۶٪ |
| سده ۱۳ | ۶٫۸٪ |
| سده ۱۴ | ۸٫۵٪ |
| سده ۱۵ | ۵٫۲٪ |
موضوعهای همحرکت یا خلافجهت
همبستگی زیر فقط شباهت مسیر تاریخی را میسنجد؛ رابطه علّی یا هممعنایی را اثبات نمیکند.
چگونه این نمودار را بخوانیم؟
افزایش سهم یعنی واژههای این خوشه در میان موضوعهای مدل وزن بیشتری گرفتهاند؛ نه اینکه همه شعرهای آن سده درباره همین مضمون بودهاند. اوج سدهای نیز یک نشانه پیکرهای است، نه مرز قطعی سبک تاریخی.
برچسب، تفسیر انسانی است
مدل گروه واژهها را استخراج میکند و پژوهشگر به آن برچسب میدهد. واژههای چندمعنا، تفاوت ژانر و انتساب سدهای میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند.
استناد پیشنهادی
کریمی، حسین. (۲۰۲۶). «تحول مضمون اخلاق، حکمت و خرد در شعر فارسی». از شعر تا داده: اطلس تعاملی تحلیل دادههای شعر فارسی. https://frompoetrytodata.vercel.app/themes/ethics-wisdom/