شب، زمان و گذر عمر
واژههای شاخص این محور: شب، روز، خواب، ماه، سیاه.
مضمون محاسباتی «شب، زمان و گذر عمر» در کل پیکره سهم ۸٪ دارد، در سده ۱۴ به بیشترین سهم خود یعنی ۱۲٫۸٪ میرسد و روند یکنواخت و معنادار ثبت نشده است. پس از اصلاح چندآزمونی، شواهد کافی برای یک روند خطی معنادار وجود ندارد (q = ۰.۱۳۳).
این مضمون در یک نگاه
تغییر سهم «شب، زمان و گذر عمر»
طول هر نوار سهم این محور از ترکیب موضوعی سده را نشان میدهد. اعداد از تحلیل برابرِ شاعران به دست آمدهاند، نه شمار خام متنها.
| سده هجری | سهم موضوع |
|---|---|
| سده ۳ | ۵٫۸٪ |
| سده ۴ | ۶٫۷٪ |
| سده ۵ | ۷٫۹٪ |
| سده ۶ | ۶٫۴٪ |
| سده ۷ | ۷٪ |
| سده ۸ | ۵٫۹٪ |
| سده ۹ | ۸٪ |
| سده ۱۰ | ۴٫۴٪ |
| سده ۱۱ | ۳٫۳٪ |
| سده ۱۲ | ۱۰٫۸٪ |
| سده ۱۳ | ۶٫۶٪ |
| سده ۱۴ | ۱۲٫۸٪ |
| سده ۱۵ | ۶٪ |
موضوعهای همحرکت یا خلافجهت
همبستگی زیر فقط شباهت مسیر تاریخی را میسنجد؛ رابطه علّی یا هممعنایی را اثبات نمیکند.
چگونه این نمودار را بخوانیم؟
افزایش سهم یعنی واژههای این خوشه در میان موضوعهای مدل وزن بیشتری گرفتهاند؛ نه اینکه همه شعرهای آن سده درباره همین مضمون بودهاند. اوج سدهای نیز یک نشانه پیکرهای است، نه مرز قطعی سبک تاریخی.
برچسب، تفسیر انسانی است
مدل گروه واژهها را استخراج میکند و پژوهشگر به آن برچسب میدهد. واژههای چندمعنا، تفاوت ژانر و انتساب سدهای میتوانند بر نتیجه اثر بگذارند.
استناد پیشنهادی
کریمی، حسین. (۲۰۲۶). «تحول مضمون شب، زمان و گذر عمر در شعر فارسی». از شعر تا داده: اطلس تعاملی تحلیل دادههای شعر فارسی. https://frompoetrytodata.vercel.app/themes/night-time-life/